กล้องจุลทรรศน์ (Microscope) เป็นเครื่องมือ ศึกษาวัตถุหรือสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเกินกว่าที่ตาเปล่าจะมองเห็นได้ (คนที่มีสายตาดีจะสามารถมองเห็นวัตถุที่เล็กที่สุดขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่น้อยกว่า 0.1mm.)
ประเภทของกล้องจุลทรรศน์ - กล้องจุลทรรศน์จำแนกตามชนิดของแสงที่ใช้ออกเป็น 2 ประเภท คือ
1.1 กล้องจุลทรรศน์ใช้แสง (light microscope)
กล้องจุลทรรศน์ใช้แสง ที่ใช้กันในปฏิบัติการชีววิทยา ส่วนใหญ่เป็นกล้องจุลทรรศน์เลนส์ประกอบ (compound light microscope)
1.2 กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน (electron microscope)
ประเภทของกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนในปัจจุบันนี้มี 2 แบบ คือ
1. กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน แบบส่องผ่าน (transmission electron microscope เรียกย่อว่า TEM)
-> ใช้ศึกษาโครงสร้างภายในของเซลล์
-> โดยลำอิเล็กตรอนจะส่องผ่านโครงสร้างภายในของเซลล์ที่เตรียมไว้ให้บางเป็นพิเศษ
-> ภาพที่เห็นเป็นภาพ 2 มิติ
2. กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (scanning electron microscope เรียกย่อว่า SEM)
-> ใช้ศึกษาโครงสร้างของผิวเซลล์หรือผิววัตถุ
-> โดยลำแสงอิเล็กตรอนจะส่องกระทบผิวของวัตถุ
-> ภาพที่เห็นเป็นภาพ 3 มิติ
ข้อเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างกล้องจุลทรรศน์ใช้แสงและกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน
ทางเดินของแสงผ่านวัตถุและภาพที่ปรากฏ
ภาพแสดงการเกิดภาพจากล้องจุลทรรศน์เลนส์ประกอบ
ข้อที่ต้องทราบเพิ่มเติม
1. ถ้าใช้เลนส์ใกล้วัตถุกำลังขยายต่า
 พื้นที่ภาพที่เห็นจะมากแต่เห็นรายละเอียดของภาพน้อยและจะสว่างมาก
ถ้าใชกำลังขยายสูง พื้นที่ภาพที่เห็นจะน้อยแต่เป็นรายละเอียดมากและภาพจะสว่างน้อยลง
2. ถ้าเลื่อนสไลด์วัตถุไปทางทิศใด ภาพที่เห็นในกล้องจะเลื่อนไปในทิศตรงข้าม
3. ถ้าใช้เลนส์ใกล้วัตถุกำลังขยายมากขึ้นเพียงใด จะต้องเปิดให้ช่องไดอะแฟรม (Iris diaphram) ให้กว้างมากขึ้นตามไปด้วย และระยะห่างระหว่างปลายหัวเลนส์ใกล้วัตถุกับแทนวางสไสด์วัตถุ(stage) ยิ่งใกล้ชิดกันมากขึ้น
การหาขนาดวัตถุจริงของวัตถุจากกล้องจุลทรรศน์
ขนาดวัตถุจริง: มักจัดในหน่วย ไมครอน (μm) หรือนาโนเมตร (nm) หรือ อังสตรอง (Aº)
1 mm = 103 (μm)
1 μm = 103 (nm)
1 Aº = 10 nm
ตัวอย่างที่ 1 ถ้าขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของแบคทีเรียคอคคัส ซึ่งมีรูปทรงกลมที่เห็นจากกล้อจุลทรรศน์โดยใช้เลนส์ใกล้ตาและเลนส์ไกลตา 10X และ 100X ตามลำดับมีความยาว 4 mm จงหาว่าปริมาตรจริงของวัตถุเท่ากับกี่ลูกบาศก์ไมครอน (μm3)
วิธีคิด 1. หาขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางจริงและหารัศมี
2. หาปริมาตรจริงโดยใช้สูตร 
วิธีทำ ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางจากภาพ 4 mm ดังนั้นวัดภาพเท่ากับ 4 mm
=  = 0.002 mm.
1 mm = 103 μm
รัศมีจริง = 0.002 x 103 μm = 2 μm
ปริมาตรจริง =
=  = 33.52 μm3
ตัวอย่างที่ 2 ถ้าใช้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 10 x 5 และ 10X ดูเซลล์แบคทีเรียคอคคัสจะเห็นภาพเรียงตามแนวเส้นผ่านศูนย์กลาง 20 เซลล์ ถ้าเปลี่ยนเป็นกำลังขยาย 10X และ 100X จะเห็นเซลล์กี่เซลล์
วิธีคิด ถ้าใช้กำลังขยายมากขึ้นจะเห็นพื้นที่ภาพน้อยลงจึงเทียบบัญญัติไตรยางค์ส่วนกลับ
วิธีทำ กำลังขยาย 10 x 10 เท่า เห็นเซลล์ทั้งหมด 20 เซลล์
กำลังขยาย 10 x 100 เท่า เห็นเซลล์ทั้งหมด
= 
= 2 เซลล์
|
