เลขอะตอม (Atomic number) ใช้สัญลักษณ์ Z หมายถึง ตัวเลขที่แสดงจำนวนโปรตอนที่มีอยู่ในนิวเคลียสของธาตุ อะตอมของธาตุชนิดหนึ่งๆ จะมีจำนวนโปรตอนเฉพาะตัวไม่ซ้ำกับธาตุอื่น ๆ ธาตุชนิดเดียวกันจะต้องมีจำนวนโปรตอนหรือเลขอะตอมเท่ากัน ถ้าอะตอมที่เป็นกลาง จำนวนอิเล็กตรอนเท่ากับจำนวนโปรตอน

     เลขมวล (Mass number) ใช้สัญลักษณ์เป็น Aหมายถึง ผลรวมของจำนวนโปรตอน และจำนวนนิวตรอนในนิวเคลียส เลขมวลไม่ใช่ มวลอะตอม เลขมวลจะต้องเป็นจำนวนเต็มเสมอ แต่มวลอะตอมอาจจะเป็นเลขจำนวนเต็มหรือไม่ก็ได้

     สัญลักษณ์นิวเคลียร์ (Nuclear symbol) เป็นสิ่งที่ใช้เขียนแทนโครงสร้างของอะตอม โดยบอกรายละเอียดเกี่ยวกับจำนวนอนุภาคมูลฐานของอะตอม วิธีการเขียนตามข้อตกลงสากลคือ เขียนเลขอะตอมไว้มุมล่างซ้าย และเลขมวลไว้มุมบนซ้ายของสัญลักษณ์ของธาตุ

เขียนเป็นสูตรทั่ว ๆ ไปดังนี้

     โดยที่  X  คือ  สัญลักษณ์ของธาตุ       
                 A  คือ  เลขมวล       
                 Z   คือ  เลขอะตอม

ตัวอย่างที่ 1  จงหาจำนวนโปรตอน, อิเล็กตรอน และนิวตรอนของอะตอมของธาตุต่อไปนี้   
ตัวอย่างที่ 2  จงหาจำนวนอิเล็กตรอน โปรตอน และนิวตรอน ของธาตุซึ่งมีสัญลักษณ์นิวเคลียร์ดังต่อไปนี้ 

ตัวอย่างที่ 3 จงเขียนสัญลักษณ์นิวเคลียร์ของธาตุ A ที่มี 16 อิเล็กตรอน และมีนิวตรอน 16 เท่ากัน
ตัวอย่างที่ 4 จงหาอนุภาคมูลฐานของธาตุ  หรือไอออนต่อไปนี้

ตัวอย่างที่ 5 จงทำตารางให้สมบูรณ์

ไอโซโทป ไอโซโทน ไอโซบาร์ 

    ไอโซโทป  (Isotope)  หมายถึง อะตอมของธาตุชนิดเดียวกันที่มีโปรตอนเท่ากัน (หรืออิเล็กตรอนเท่ากัน ) แต่มีเลขมวลและจำนวนนิวตรอน  ต่างกัน (หรือมีมวลต่างกัน) เช่น ไอโซโทปของธาตุไฮโดรเจน  มี 3 ไอโซโทป ดังนี้

        ¹₁H   เรียกว่า   โปรเตรียม  ใช้สัญลักษณ์  H  แทน   ¹₁H

        ²₁H   เรียกว่า   ดิวทีเรียม  ใช้สัญลักษณ์  D  แทน   ²₁H

        ³₁H   เรียกว่า   ตริเตรียม  ใช้สัญลักษณ์  T  แทน   ³₁H

          อะตอมของธาตุชนิดเดียวกันจะมีจำนวนโปรตอนและอิเล็กตรอนเท่ากัน แต่จำนวนนิวตรอนอาจจะไม่เท่ากันก็ได้ ซึ่งมีผลทำให้มวล ต่างกัน อะตอมของธาตุดังกล่าวเรียกว่าเป็นไอโซโทป เช่น  ¹³₆C  และ  ¹⁴₆C เป็นไอโซโทปกัน

     จะเห็นได้ว่า คาร์บอนทั้ง 3 ชนิด มีอิเล็กตรอน   และโปรตอนเท่ากัน แต่มีจำนวนนิวตรอนและเลขมวลไม่เท่ากัน จึงเป็นไอโซโทปกัน

การอ่านชื่อไอโซโทป ให้เรียกชื่อธาตุ แล้วตามด้วยเลขมวล เช่น

         ¹²₆C   อ่านว่า   คาร์บอน  12 

         ¹³₆C   อ่านว่า   คาร์บอน  13

         ¹⁴₆C   อ่านว่า   คาร์บอน  14 

ปัจจุบันมีการใช้ไอโซโทป เพื่อประโยชน์ในทางด้านต่าง ๆ มากขึ้น  เช่น

     ใช้  ¹²₆C   เป็นมาตรฐานเปรียบในการหามวลอะตอมของธาตุต่างๆ

     ใช้  ¹⁴₆C   บอกอายุของวัตถุโบราณ และใช้สำหรับศึกษากลไกของการเกิดปฏิกิริยาเคมี

     ใช้  ²⁴Na   ในการแพทย์เพื่อตรวจวงจรของโลหิต

     ใช้  ⁶⁰Co   สำหรับเป็นแหล่งกำเนิดรังสีแกมมา เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ คือใช้รักษาโรคมะเร็ง

     ใช้  ¹³I   สำหรับตรวจอาการผิดปกติขอวต่อมไทรอยด์ เป็นต้น

    ไอโซโทน (Isotone)  หมายถึง  ธาตุต่างชนิดกันที่มีจำนวนนิวตรอนเท่ากัน  แต่มีเลขมวลและเลขอะตอมไม่เท่ากัน  เช่น  ¹⁸₈O,  ¹⁹₉F   เป็นไอโซโทนกัน  มีนิวตรอนเท่ากันคือ n  =  10

     จะเห็นได้ว่าเฉพาะ n เท่านั้นที่เท่ากัน แต่ A และ Z ไม่เท่ากัน จึงเป็นไอโซโทน

     ไอโซบาร์ (Isobar) หมายถึง ธาตุต่างชนิดกันที่มีเลขมวลเท่ากัน แต่มีมวลอะตอมและจำนวนนิวตรอนไม่เท่ากัน เช่น มีเลขมวลเท่ากันคือ 30

      จะเห็นได้ว่าเฉพาะ  A  เท่านั้นที่เท่ากัน  แต่  Z  และ  n  ไม่เท่ากัน จึงเป็นไอโซบาร์

     1. จงหาจำนวนของอิเล็กตรอนที่มีมวลรวม 1 กรัม
     2. จงหามวลของอิเล็กตรอนจำนวน 12.04 x 10²³ อิเล็กตรอน
     3. ถ้าโมเลกุลของน้ำ ประกอบด้วยไฮโดรเจน 2 อะตอมและออกซิเจน 1 อะตอม เขียนสูตรแสดงได้เป็น H₂O เมื่อไฮโดรเจนคือ โปรเทียม จงเขียนสูตรของน้ำโดยแทนอะตอมของไฮโดรเจนด้วยดิวทิเรียมและทริเทียม
     4. จงเขียนสัญลักษณ์นิวเคลียร์ของไอโซโทปต่างๆของธาตุ X ซึ่งมี 9 อิเล็กตรอน และมีนิวตรอน 9 , 10 และ 11 ตามลำดับ
     5. ไอโซโทปของธาตุชนิดหนึ่งมีประจุในนิวเคลียสเป็น 3 เท่าของประจุในนิวเคลียสของไฮโดรเจนและ มีเลขมวลเป็น 7 เท่าของ มวลไฮโดรเจน  ไอโซโทปนี้จะมีอนุภาคมูลฐานอย่างละเท่าใด