แผ่นดินไหวคืออาการสั่นสะเทือนของแผ่นดิน เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดจากการเคลื่อนที่ของเปลือกโลก  ตามแนวรอยต่อของแผ่นธรณีภาค
เกิดได้จากสองสาเหตุ
1. ธรรมชาติ ได้แก่ การเคลื่อนตัวของเปลือกโลกโดยฉับพลัน ตามแนวขอบของแผ่นเปลือกโลก หรือตามแนวรอยเลื่อน การระเบิดของภูเขาไฟ การยุบตัวของโพรงใต้ดิน แผ่นดินถล่ม อุกกาบาต  ขนาดใหญ่ตก
2. การกระทำของมนุษย์ ทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น การระเบิดต่าง ๆ การทำเหมือง สร้างอ่างเก็บน้ำใกล้รอยเลื่อน
เมื่อเกิดแผ่นดินไหว คลื่นในตัวกลางจะกระจายเป็นวงทุกทิศทางรอบศูนย์เกิดแผ่นดินไหว (Seismic Focus) จุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวตรงกับศูนย์เกิดแผ่นดินไหวเรียก จุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหว (Epicenter) เมื่อคลื่นในตัวกลางขึ้นมาสู่พื้นผิวจะเปลี่ยนเป็นคลื่นพื้นผิว
คลื่นในตัวกลาง (Body wave) ชนิดปฐมภูมิ (primary wave)
คลื่นไหวสะเทือน (Seismic waves)
คลื่นในตัวกลาง (Body wave) ชนิดทุติยภูมิ (Secondary wave)
คลื่นไหวสะเทือน (Seismic waves)
คลื่นพื้นผิว (Surface Wave) – Love wave
คลื่นไหวสะเทือน (Seismic waves)
คลื่นพื้นผิว (Surface Wave) – Rayleigh wave
คลื่นไหวสะเทือน (Seismic waves)
คลื่นเลิฟ Love wave อนุภาคตัวกลางเคลื่อนไหวในแนวราบตั้งฉากกับการเคลื่อนที่ของคลื่น
คลื่นเรย์ลี Rayleigh wave อนุภาคตัวกลางเคลื่อนไหวในแนวดิ่ง
เครื่องตรวจวัดคลื่นไหวสะเทือน (Seismograph)
เครื่องตรวจวัดคลื่นไหวสะเทือน (Seismograph)
การเคลื่อนที่ของคลื่นไหวสะเทือน
Charles Francis Richter
วัดขนาดของพลังงานที่ถูกปลดปล่อยออกมามีหน่วยเป็น ริกเตอร์ (Ricther scale) มีขนาดตั้งแต่ 1 – 9 ริกเตอร์
ซี.เอฟ.ริกเตอร์ เป็นผู้คิดค้นใช้กำหนดขนาด(magnitude)แผ่นดินไหว
| ขนาด (ริกเตอร์) |
ลักษณะแผ่นดินไหว |
| น้อยกว่า 3.0 |
แผ่นดินไหวขนาดเล็กมาก (Micro) |
| 3.0 - 3.9 |
แผ่นดินไหวขนาดเล็ก (Minor) |
| 4.0 - 4.9 |
แผ่นดินไหวขนาดค่อนข้างเล็ก (Light) |
| 5.0 - 5.9 |
แผ่นดินไหวขนาดปานกลาง (Moderate) |
| 6.0 - 6.9 |
แผ่นดินไหวขนาดค่อนข้างใหญ่ (strong) |
| 7.0 - 7.9 |
แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ (Major) |
| มกกว่า 8.0 |
แผ่นดินไหวขนาดใหญ่มาก (Great) |
Giuseppe Mercalli
ความรุนแรงในการสั่น (Intensity) โดยเปรียบเทียบกับความรู้สึกของมนุษย์ มีขนาดตั้งแต่ 1 – 12 ระดับ (เมอร์คัลลี)
| ระดับความรุนแรง |
ลักษณะความรุนแรง |
| I |
มนุษย์ไม่รู้สึก ตรวจวัดได้เฉพาะเครื่องมือ |
| II |
รู้สึกได้เฉพาะกับผู้ที่อยู่นิ่งกับที่ สิ่งของแกว่งไกวเล็กน้อย |
| III |
คนอยู่ในบ้านรู้สึกได้เหมือนรถบรรทุกแล่นผ่าน |
| IV |
คนส่วนใหญ่รู้สึกได้เหมือนรถบรรทุกแล่นผ่าน |
| V |
ทุกคนรู้สึกได้ สิ่งของขนาดเล็กเคลื่อนที่ |
| VI |
คนเดินเซ สิ่งของขนาดใหญ่เคลื่อนที่ |
| VII |
คนยืนนิ่งอยู่กับที่ไม่ได้ อาคารเสียหายเล็กน้อย |
| VIII |
อาคารเสียหายปานกลาง |
| IX |
อาคารเสียหายอย่างมาก |
| X |
อาคารถูกทำลายพร้อมฐานราก |
| XI |
แผ่นดินแยกถล่มและเลื่อนไหล สะพานขาด รางรถไฟบิดงอ ท่อใต้ดินชำรุดเสียหาย |
| XII |
สิ่งปลูกสร้างทั้งหมดถูกทำลาย พื้นดินเป็นลอนคลื่น |
- ประเทศไทยไม่มีแนวการไหวสะเทือนพาดผ่านเหมือนกับประเทศอินโดนีเซียและพม่า ซึ่งมีแนวเลื่อนขนาดใหญ่พาดผ่านตามแนวขอบเพลต
- อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโอกาสเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ขึ้นได้ เนื่องจากมีรอยเลื่อนที่ยังมีพลัง (Active fault) ที่ยังมีการเคลื่อนตัวอยู่ตลอดเวลา
แผ่นดินไหวที่มีศูนย์เกิดแผ่นดินไหวในประเทศไทยและมีขนาดตั้งแต่ 5 ริกเตอร์ ขึ้นไป ระหว่างปี พ.ศ.2518 - 2549
แผ่นดินไหวที่เชียงราย เมื่อวันที่ 12 พ.ค. 2557 วัดแรงสั่นสะเทือนได้ 5.0 – 5.9 ริกเตอร์ โดยศูนย์กลางแผ่นดินไหวอยู่บนแนวรอยเลื่อนพะเยา อยู่ลึกจากระดับพื้นดินลงไป 6 กิโลเมตร จึงสร้างความเสียหายให้แก่ชีวิตและทรัพย์สินเป็นอย่างมาก
- ร้อยละ 80 เกิดบริเวณวงแหวนแห่งไฟ บริเวณรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกรอบ ๆ มหาสมุทรแปซิฟิก
- ร้อยละ 15 เกิดตามแนวรอยต่อภูเขาแอลป์ในทวีปยุโรปและเทือกเขาหิมาลัยในทวีปเอเชีย
- ร้อยละ 5 เกิดบริเวณเทือกเขากลางมหาสมุทรแอตแลนติก มหาสมุทรอาร์ตติก และแนวบริเวณตั้งแต่ประเทศอินเดีย อิตาลี กรีซ และตุรกี
การป้องกันตัวจากแผ่นดินไหว
|
