ไลโซไซม (lysozyme) เป็นเอนไซม์ที่สามารถตรวจพบได้ทั้งในมนุษย์ สัตว์ พืช และแบคทีเรีย เช่น ในซีรัม น้ำตา น้ำลาย น้ำนม ยางมะละกอ ไข่ขาวของสัตว์ปีก แวคคิวโอล (Vauole) ของเซลล์พืช ไลโซไซม์ต้านเชื้อจุลชีพด้วยการทำลายผนังเซลล์ของแบคทีเรีย ในปีค.ศ. 1922 Alexander Fleming นักแบคทีเรียวิทยาชาวอังกฤษเป็นคนแรกที่ค้นพบคุณสมบัติการทำลายเชื้อแบคทีเรียของไลโซไซม์ จากสารคัดหลังจากจมูก และน้ำตาของมนุษย์ และตั้งชื่อว่า “ไลโซไซม์” เนื่องจากเป็นเอ็นไซม์ที่ทำลายแบคทีเรีย (Enzyme + lysis)

ชนิดไลโซไซม
ไลโซไซดม์สามารถจำแนกได้ 3 ชนิดใหญ่ ๆ ตามลำดับของการเรียงตัวของกรดอะมิโน (amino acid sequence) และโครงสร้างตติยภูมิ (tertiary structure) ดังนี้
1. chicken – type lysozyme (C – type)
2. Goose – type lysozyme(G – type)
3. Phage lysozyme(T4 – type)

   ไลโซไซม์มนุษย์จัดอยู่ในกลุ่ม C – type เนื่องจากโครงสร้างปฐมภูมิ (Primary structure) และโครงสร้างตติยภูมิของไลโซไซม์ที่พบในมนุษย์คล้ายคลึงกับไลโซไซม์ที่พบในไก่มาก

แหล่งกำเนิดไลโซไซมในน้ำลาย
    ไลโซไซม์มนุษย์ถูกสังเคราะห์ขึ้นในเซลล์คัดหลัง (secretory cell) ของต่อมขับออกภายนอก (exocrine gland) หลายชนิด แล้วถูกขับออกมาในของเหลวชนิดต่างๆ ของร่างกาย ได้แก่ ซีรัม น้ำลาย น้ำตา น้ำมูก น้ำนม และของเหลวของร่างกาย (body fluid) อื่นๆ อีกหลายชนิด นอกจากนี้ยังสามารถพบไลโซไซม์ได้ในเนื้อเยื่อหลายชนิดของมนุษย์ และในเซลล์ไลน์ (cell line) ของมัยอีโลโมโนซัยทิค ลินิเอจ (myelomonocytic lineage) ไลโซไซม์จัดเป็นองค์ประกอบหนึ่งของกลไกการต้านเชื้อจุลชีพที่เกี่ยวข้อง กับระบบโมโนซัยท์และแมคโครฟาจ (monocyte – macrophage system)

ไลโซไซมในน้ำลายมีแหล่งกำเนิดมาจากสองแหล่ง ได้แก่
1. แหล่งที่มาจากเซลล์ท่ออินเตอร์คาเลท (intercalated duct cell) ของต่อมน้ำลายหลัก
2. แหล่งที่มาจากพลาสมาโดยผ่านทางน้ำเหลืองเหงือก (gingival crevicular fluid)

ปริมาณไลโซไซม์ที่พบในน้ำลาย (Vhole saliva) ของมนุษย์อยู่ระหว่าง 2 – 80 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร (microgram / milliliter, μg/ml)

โครงสร้างเซลล์ไลโซไซม
      ไลโซไซมเป็นโปรตีนทรงกลม (globular protein) ที่มีกรดอะมิโนเป็นส่วนประกอบ 129 ตัว มีน้ำหนักโมเลกุลประมาณ 15 กิโลดอลตัน (kDa) เป็นโปรตีนที่มีประจุบวก (cationic protein) มีกรดอะมิโนซิสเตอีน (cysteine) เป็นส่วนประกอบ 8 โมเลกุล เชื่อมกันด้วยพันธะไดซัลไฟล์ (disulphide bonds) 4 พันธะ
การทำงานของไลโซไซม์

หน้าที่และประโยชน์ไลโซไซม
    ไลโซไซมเป็นเอ็นไซม์ชนิดหนึ่งที่สามารถทำลายผนังเซลล์ของแบคทีเรียได้ ด้วยการกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาไฮโดรไลสีส (hydrolysis) ที่พันธะเบตา 1-4 ระหว่างกรดเอ็น-อะซิติลมูรามิก (N-actylmuramic acid, NAM) กับเอ็น-อะซิติลกลูโคซามีน (N-acetyinglucosamine,NAG) ซึ่งอยู่ในชั้นเปปทิโดไกลแคน (peptidoglycan layer) ที่เป็นส่วนประกอบของผนังเซลล์แบคทีเรีย ทำให้ผนังเซลล์เกิดรอยแยก (clevage) ส่งผลให้เพิ่มการซึมผ่าน (permeability) บริเวณเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้มีการเปลี่ยนแปลงอิเล็กโทรไลท์ (electrolyte) และระดับความดันออสโมติก (osmotic change) ภายในเซลล์ นอกจากนี้ ยังมีรายงานว่า ไลโซไซม์สามารถเปลี่ยนแปลงเมแทบอลิซึมของกลูโคส ยับยั้งการสร้างกรดของเชื้อกลุ่มสเตร็ปโตคอคไค กระตุ้นให้แบคทีเรียเกิดการเกาะกลุ่ม (aggregation) ทำให้เกิดการชะล้างออกไปจากช่องปาก และยับยั้งการยึดเกาะ (adherenec) ของเชื้อสเตร็ปโตค็อคคัสมิวแทนส์กับผิวฟันได้

ขอบคุณเนื้อหาเพิ่มเติม
https://thaihealthlife.com/ไลโซไซม์/