โมเลกุล (molecule) เป็นส่วนที่เล็กที่สุดของสสารซึ่งสามารถดำรงอยู่ได้ตามลำพังและยังคงความเป็นสารดังกล่าวไว้ได้ โมเลกุลประกอบด้วย อะตอมของธาตุมาเกิดพันธะเคมีกันกลายเป็นสารประกอบชนิดต่างๆ
     ใน 1 โมเลกุล อาจจะประกอบด้วยอะตอมของธาตุทางเคมีตัวเดียว เช่น ออกซิเจน (O₂) หรืออาจจะมีหลายธาตุก็ได้ เช่น น้ำ (H₂O) ซึ่งเป็นการ ประกอบร่วมกันของ ไฮโดรเจน 2 อะตอมกับ ออกซิเจน 1 อะตอม หากโมเลกุลหลายโมเลกุลมาเกิดพันธะเคมีต่อกัน ก็จะทำให้เกิดสสารขนาด ใหญ่ขึ้นมาได้ เช่น (H₂O) รวมกันหลายโมเลกุล เป็นน้ำ

นักเรียนทราบหรือไม่ว่า โมเลกุล (Molecule) คืออะไร เกี่ยวข้องกับสารประกอบอย่างไร...

     ถ้าแบ่งสารออกเป็นหน่วยย่อยที่เล็กที่สุด โดยแต่ละหน่วยคงสมบัติเดิมไว้ เรียกว่า อะตอม สารใดที่ประกอบด้วยอะตอมของธาตุ
เดียวกันทั้งหมด เรียกว่า ธาตุ แต่ถ้าประกอบด้วยอะตอมของธาตุต่างชนิดกัน เรียกว่า สารประกอบ

     อะตอมของธาตุมักไม่อยู่ตามลำพัง แต่จะรวมกันอย่างมีระเบียบจะเกิดเป็น โมเลกุลของธาตุ ยกเว้นธาตุที่เป็นก๊าซเฉื่อยสามารถอยู่อย่างอิสระได้ เช่น He, Ne, Ar, Xe และ Rn ถ้าเป็นอะตอมของธาตุต่างชนิดกันมารวมตัวกันก็จะเกิดเป็น โมเลกุลของสารประกอบ

     ดังนั้น โมเลกุล หมายถึง อะตอมของธาตุตั้งแต่ 1 อะตอมขึ้นไป ซึ่งอาจเป็นอะตอมของสารชนิดเดียวกันหรือต่างชนิดก็ได้มารวมตัวกันอย่างเป็นระเบียบ

ภาพที่ 19 ตัวอย่างโมเลกุลของธาตุ

ภาพที่ 20 ตัวอย่างโมเลกุลของสารประกอบ
http://nakhamwit.ac.th/pingpong_web/m&c_web/Content_13.html

            จากภาพที่ 19 และ 20 จะเห็นได้ว่า โมเลกุลเป็นคำที่ใช้ได้กับทั้งธาตุและสารประกอบ

            สารประกอบเกิดขึ้นจากการแลกเปลี่ยนอนุภาคมูลฐานภายในอะตอม เพื่อให้อยู่ในสภาพที่เสถียรหรือสมดุล จึงเกิดเป็นโมเลกุล
และสูตรสารเคมีต่างๆ ดังภาพ

ภาพที่ 21 การเกิดโมเลกุลของสารประกอบ
ที่มา - http://nakhamwit.ac.th/pingpong_web/m&c_web/Content_14.html

     สารประกอบชนิดหนึ่งๆ ที่เกิดขึ้นจะต้องมีอัตราส่วนของธาตุที่เป็นองค์ประกอบคงที่ จึงกลายเป็นสูตรเคมีที่ลงตัว เช่น
          - น้ำ (H₂O) ประกอบด้วยธาตุไฮโดรเจน และออกซิเจน โดยมีอัตราส่วนโดยอะตอมของ  H : O = 2 : 1, มีอัตราส่วนโดยมวลของ  H : O = 1 : 8 และ มีอัตราส่วนโดยปริมาตรของ  H : O = 2 : 1 
          - คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ประกอบด้วยธาตุคาร์บอนและออกซิเจน โดยมีอัตราส่วนโดยอะตอมของ  C : O = 1 : 2 และ มีอัตราส่วนโดยมวลของ  C : O = 3 : 8

     ดังนั้น สูตรเคมี คือ กลุ่มของสัญลักษณ์ธาตุที่เขียนขึ้นเพื่อแสดงจำนวนอะตอมของธาตุที่เป็นองค์ประกอบของสาร สูตรเคมีที่แสดงชนิดของธาตุ และจำนวน อะตอม ที่เป็นองค์ประกอบใน 1 โมเลกุล รียกว่า "สูตรโมเลกุล" ดังตัวอย่างสูตรโมเลกุลของสารประกอบต่อไปนี้

ตารางที่ 9 ตัวอย่างสูตรโมเลกุลของสารประกอบ